''Η Άλλη Θάλασσα'' κατάπιε τον ποιητή της

To σκηνικό της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου, στη Δραπετσώνα την ημέρα που η υπόγεια διάβαση τον  διἐταξε να την ακολουθήσει...

Συντετριμμένη έπειτα από το φρικτό νέο διαβάζω στην ιστοσελίδα του ποιητή Θεόδωρου Αγγελόπουλου:

''Τα γυρίσματα της νέας ταινίας του Θ. Αγγελόπουλου με τίτλο ''Η Άλλη Θάλασσα'', ξεκίνησαν στις αρχές Ιανουαρίου. [...]
Τα γυρίσματα της ταινίας θα πραγματοποιηθούν στην Ελλάδα, την Κύπρο και θα διαρκέσουν 10 εβδομάδες, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων θα γίνουν στον Πειραιά και θα συνεχιστούν στην Πάτρα και στο θέατρο Ρέξ.''


Η τέχνη της ζωής ζήλεψε την σκηνοθεσία του ποιητή και μπήκε στο πλάνο του... Πως αλλιώς να εξηγήσω τον θάνατο του Αγγελόπουλου στην γη που αγάπησε τόσο πολύ, σε μικρή απόσταση από το μέρος που έχει δεχτεί στα σπλάχνα της τον Θεμιστοκλή; Πως να εξηγήσω το παράλογο ότι δηλαδή νικήθηκε από την ταχύτητα ο άνθρωπος που σκεφτόταν προφητικά; Θυμάμαι μόνο τα λόγια του Βέγγου στο έργο του Αγγελόπουλου Το βλέμμα του Οδυσσέα:


"Η Ελλάδα πεθαίνει. Έκανε τον κύκλο της.

Μα αν είναι να πεθάνει, να το κάνει γρήγορα, γιατί η αγωνία κρατάει πολύ και κάνει πολύ θόρυβο."

GUERNICA IN 3D and ANIMATED

Lena Gieseke created this 3D. Another way to read and understand Picasso's Guernica.

http://www.youtube.com/watch?v=I_65LYLzvvI&feature=player_embedded#

watch this animation too:

Η ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΜΑΡΙΑ ΜΑΤΑΛΑ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΗΝ ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΑΝΟΥ ΣΤΟ http://www.avecnews.com

Όνειρα και γλυκιές αναμνήσεις στον καμβά από τη Μαρία Ματάλα

H ζωγράφος Μαρία Ματάλα μιλάει στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
«Mέσα από μια ονειρική θεώρηση της ζωής, τα έργα της Μαρίας Ματάλα δίνουν την ελευθερία στον θεατή να τα διαβάσει και να τα εξηγήσει με τον δικό του προσωπικό τρόπο», όπως  παρατήρησε το 1992 ο Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας, ο οποίος και την παρότρυνε θερμά να προχωρήσει...περισσότερα 

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝ 2011 - Art Gallery Cafe

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝ 2011 - Art Gallery Cafe

ΒΟΥΛΑ, Ιπποκράτους και Γαληνού, 8 μμ.

ΔΙΑΡΚΕΙΑ :14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 - 30 ΣΕΠΤ 2011

www.artgallerycafe.gr

Εκθέσεις ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφικής, μουσικά και χορευτικά δρώμενα, παρουσιάσεις βιβλίων, εκδηλώσεις λόγου - ποίησης - φιλολογικές βραδιές

ΒΕΤΟΥΛΗ NINA
ΚΟΚΟΛΕΤΣΟΥ ΣΟΥΛΑ
ΜΑΤΑΛΑ ΜΑΡΙΑ
ΠΕΛΕΚΙΔΟΥ ΕΥΑ
COJOCARU ELENA
DE PADUANIS MARIOSJORGO IGLI
KAPUYA JANET
LAGOS ZOLTAN
Οι ζωγράφοι εκθέτουν έργα τους και ζωγραφίζουν μπροστά σας κάθε βράδυ (live painting)

http://www.artgallerycafe.gr/programdetails.asp?ID=537

ΒΕΡΓΙΝΑ, ελαιογραφία σε καμβά, VERGINA, oil on camvas

"[...] Στο μαξιλάρι της αγάπης γύρε και τα χαμόκλαδα της Τέχνης πλέξε για στεφάνι σου." Γιώργος Ι. Χριστογιάννης Αθήνα, εκδ. Εστία, 1984

''Ο νους βολεύεται. Θέλει να γιομώσει μ΄έργα μεγάλα τη φυλακή του, το κρανίο. Να χαράξει στους τοίχους ρητά ηρωικά, να ζωγραφίσει στις αλυσίδες του φτερούγες ελευθερίας.

Η καρδιά δε βολεύεται. Χέρια χτυπούν απόξω από τη φυλακή της, φωνές ερωτικές αφουγκράζεται στον αγέρα΄κι η καρδιά, γιομάτη ελπίδα, αποκρίνεται τινάζοντας τις αλυσίδες΄και σε μιάν αστραπή της φαίνεται πως έγιναν οι αλυσίδες φτερούγες.[...]

Ξέρω τώρα΄δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου και την καρδιά, ανέβηκα πιό πάνω, είμαι λεύτερος. Αυτό θέλω. Δεν θέλω τίποτα άλλο. Ζητούσα ελευθερία''. ΚΑΖΑΤΖΑΚΗΣ, ΑΣΚΗΤΙΚΗ, κεφάλαιο: ΤΡΙΤΟ ΧΡΕΟΣ

in.gr - Το καφενείο Πικιώνη στου Φιλοπάππου «υιοθετεί» ο δήμος Αθηναίων - Ειδήσεις - Πολιτισμός

in.gr - Το καφενείο Πικιώνη στου Φιλοπάππου «υιοθετεί» ο δήμος Αθηναίων - Ειδήσεις - Πολιτισμός

athinapoli.gr: 50 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

athinapoli.gr: 50 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

athinapoli.gr: 50 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

athinapoli.gr: 50 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ

ΝΕΑ / NOUVELLES

Φίλοι μου,

Διαβάστε τον χαιρετισμό του Δημάρχου Αθήνας κου Νικήτα Κακλαμάνη για το Διαδικτυακό project "ΕΝΑ ΦΥΛΛΟ ΕΛΙΑΣ"... http://1filloelias.blogspot.com/
blog του Μιχαήλ Ρωμανού, όπου 100 εικαστικοί καλλιτέχνες, μεταξύ τους και γω, σχεδιάζουν για την ειρήνη, από ένα φύλλο ελιάς...




Mes amis,
Lisez le discours prononcé par le maire d'Athènes, M. Nikitas Kaklamanis sur le projet "UNE FEUILLE D'OLIVIER" ... Http://www.facebook.com/l.php?u=http% 3A% 2F% 2F% 2F1filloelias.blogspot.com & h = b579b,
blog de Michael Romanos, où 100 artistes, dont moi, creent pour la paix, une feuille d'olivier...

16-20/6/2010 ATHENS FRINGE FESTIVAL 2010, 17, VRYSSAKIOU ST. MONASTIRAKI

ΟΡΑΤΟΤΗΣ ΜΗΔΕΝ

Έργο –διαμαρτυρία.
Έκρηξη και φωτιά σε δεξαμενόπλοιο στο Πέραμα σημειώθηκε το 2008 κατά τη διάρκεια εκτέλεσης εργασιών στα αμπάρια του πλοίου. Οκτώ νεκροί και πολλοί τραυματίες, στην συντριπτική τους πλειονότητα μετανάστες χωρίς χαρτιά. Μέσα απ΄ αυτό το εργατικό ατύχημα του 2008 εκφράζω τον θάνατο της Ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης του Περάματος, χώρο που άλλοτε υπήρξε πηγή ζωής για τους εργάτες αλλά και την Ελλάδα.
Με αφορμή το δυστύχημα αυτό, οιωνό κακού, διαμαρτύρομαι για το σημερινό τραγικό τέλος που δίνεται στο πλοίο ‘Ελλάδα’. Έκρηξη και φωτιά στην Αθήνα του 2010. Θάνατος της οικονομίας, της παιδείας, της υγείας, αλλά προπάντων καταστροφή της Ελληνικής αξιοπρέπειας και αξιοπιστίας, διαγραφή των αγώνων και των δικαιωμάτων των εργαζομένων.
Στην καταστολή και την λήθη που μοιραία έπεται, αντιτάσσω με δυνατή φωνή την επιτακτική ανάγκη για αλήθεια.

ΣΚΕΨΕΙΣ / PENSEES / STATEMENT

Σκέψεις...

Mέσα από μια ονειρική θεώρηση της ζωής, τα έργα μου δίνουν την ελευθερία στον θεατή να τα διαβάσει και να τα εξηγήσει με τον δικό του προσωπικό τρόπο, όπως παρατήρησε το 1992 ο Νίκος ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ – ΓΚΙΚΑΣ, ο οποίος με παρότρυνε θερμά προχωρήσω.

Ονειρα και μνήμες λοιπόν. Ονειρα ευχάριστα, όνειρα απραγματοποίητα, όνειρα έντονα και μνήμες ευχάριστες, δυσάρεστες, γλυκιές ...

Ονειρεύομαι τα χρυσά ή ασημένια χωριά μου που τα ζωγραφίζω αφαιρετικά. Δεν έχουν στέγες, ούτε φουρούσια, δεν έχουν τα χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά γνωρίσματα κάποιας περιοχής. Ο καθ’ ένας λοιπόν μπορεί να δει αυτό που θέλει εκφράζοντας οποίο συναίσθημα του προκαλεί η απεικόνιση ενός ένδοξου χρυσού παρελθόντος.

Βλέπω τα χωριά σαν γλυπτά που η ίδια η ζωή δημιούργησε και διηγείται. Ο χρόνος σβήνει τα σημάδια και αφήνει μόνο την γλυκιά ανάμνηση. Έτσι, ένα γκρεμισμένο σπίτι, ένα ερειπωμένο κάστρο, ένα απλό χωριό έχει την ιστορία του, έχει ζήσει έντονα και μας μιλάει. Σε μάς μένει να το ακούσουμε :

Παλιές πέτρες κατεργασμένες από τεχνίτες με μεράκι για την τέχνη τους. Ο αέναος μόχθος τους αρχικά προδίδει την αγάπη του ανθρώπου για την ζωή, αργότερα για τον έρωτα και τέλος τον αγώνα του για επικράτηση.

Το σμίλευμα της πέτρας και η δημιουργία του καλλιτέχνη αναδεικνύεται μέσα από τα περίτεχνα πέτρινα οικοδομήματα - κειμήλια που υψώνονται περήφανα αψηφώντας τον χρόνο και τις αντίξοες συνθήκες των καιρών.

Ομως πέρα και πάνω από τον άνθρωπο, και μετά το πέρασμά του, τα πέτρινα αυτά κτίσματα, γεμάτα ανεκπλήρωτους πόθους, κρυφές χαρές και λύπες, στέκονται όρθια σαν τείχη του νού και της ψυχής για πάντα.

Τότε, και μόνον τότε αυτά τα μοναδικά έργα τέχνης, ερημωμένα, κάποτε αληθικά ερείπια, οικοδομήματα που άντεξαν με πέτρινη πίστη σαν άλλα ανθρώπινα ιδανικά, αποκτούν το δικό τους φώς.

Ενώνονται με τα ουράνια σώματα του σύμπαντος, γίνονται ήλιοι και φεγγάρια : οι ακτίδες τους θα ζεστάνουν το σώμα μας, θα φωτίζουν τον νού μας, και θα οδηγούν την ψυχή μας.


Η φύση, ονειρική ή βιωματική, έχει για μένα έντονα χρώματα και δική της ζωή και παλμό. Ετσι τα τοπία και οι νεκρές φύσεις είναι έργα με ιδιαίτερα έντονο χρώμα.

Στον χώρο της μνήμης οι φωτογραφίες των ταξιδιωτικών μου περιηγήσεων, συνήθως ερείπια σπιτιών ή θάλασσες μου ζητούν να ζήσουν Ξεφυλλίζοντας βιβλία με ασπρόμαυρες καλλιτεχνικές φωτογραφίες αισθάνθηκα την ανάγκη να ξαναβάλω χρώμα στα μνημεία και τις αρχαιότητες της Περγάμου, της Αρκαδίας, των Μυκηνών, του Μαντείου των Εφυρών, και να ξαναδώσω στην λαξευμένη πέτρα ζωή για να παιχνιδίζει με τον ήλιο.

Η θάλασσα που ζωγραφίζω φουσκώνει, το υγρό στοιχείο ζει έντονα και κινείται αέναα, θέλοντας να βγει από τον πίνακα. Η ζωγραφική με σπάτουλα αποδίδει ανάγλυφα την δύναμη, την ένταση, την κίνηση και τους χρωματισμούς του υδάτινου στοιχείου.

Η ζωγραφική μου εκτείνεται και στις πλάγιες πλευρές του πίνακα, ώστε το έργο μου να μπορεί να απλωθεί και σε συνέχεια άλλων θεματικά ομοειδών πινάκων.


Μαρία Ματάλα





Quelques mots de l’artiste sur son oeuvre


A travers un aspect onirique de la vie, mes oeuvres donnent la liberté au spectateur de les lire et les expliquer à sa propre façon personnelle, d’après la critique de GHIKA en 1992, qui m’a poussé de continuer mon œuvre.

Rêves et Souvenirs donc. Rêves pleins de plaisir, rêves irréalisés, rêves intenses et mémoires plaisantes, mauvaises, douces …

Dans mes rêves je vois des villages en or ou en argent que je peints de manière abstraite. Leurs maisons n’ont pas de toits ou d’enjolivements, et ne possèdent aucun caractéristique architectural appartenant à une région précise. Chacun peut donc voir ce qui désire et avoir le sentiment qu’il souhaite devant la peinture d’un passé dépeint en or.

Je vois les villages comme des sculptures que la vie même a crée et dont elle en parle. Le temps efface ses traces et ne laisse qu’un doux souvenir. Ainsi, une maison en ruine, un château dévasté, un simple village a sa propre histoire, a vécu intensément et nous parle. A nous de l’écouter :
Vieilles pierres travaillées par des artistes plein d’amour pour leur art et leur métier. Leur intarissable effort trahit avant tout l’amour de l’homme pour la vie, sa passion aussi et enfin sa lutte afin de dominer.
Le cisèlement de la pierre et la création de l’artiste se reflètent à travers les édifices – héritages qui s’imposent avec fierté, ne craignant ni les rides du temps ni les épreuves les plus dures.
Même après le passage de l’homme, les édifices en pierre restent pleins de désirs inachevés, pleins de joies et de tristesses cachées, mais se tiennent droit pour toujours, comme les murs de l’esprit et de l’âme.
Et c’est seulement alors, que ces œuvres d’art uniques, dévastées, parfois des vraies ruines, édifices qui ont pu résister au temps avec une foi de pierre, comme les valeurs humaines, reflètent leur propre lumière.
Ils s’unissent aux corps célestes de l’univers pour se transformer en soleils et en lunes : leurs rayons viendront réchauffer nos corps, éclairer nos esprits, et guider nos âmes .

La nature, onirique ou réelle, a pour moi des couleurs vives, elle a sa propre vie et sa propre force. Ainsi les couleurs des paysages et des natures mortes sont particulièrement intenses.

Dans le domaine de la mémoire, les photos de mes parcours et de mes voyages sont des photos de ruines ou de la mer. Photos en couleur qui me demandent de leur donner la vie. En effeuillant des livres aux photos artistiques de l’antiquité en noir et blanc, je sens le besoin de rajouter de la couleur aux photos des monuments de Pergame, d’Arcadie, de Mycènes, d’Ephyra, et de redonner à la pierre travaillée la vie pour qu’elle puisse jouer avec le soleil.

La mer que je dessine monte, l’élément fluide vie intensément et bouge sans cesse, désirant sortir des limites du cadre. Le travail à la spatule représente la vigueur, l’intensité, le mouvement et les couleurs si variées de l’eau.

Ma peinture ne se confine à des cadres – limites. Elle inter change, évolue et s’étend dans le temps dans l’espace en rejoignant les limites d’autres peintures similaires.

Maria Matala




The artist's statement


Trough an oniric aspect of life, my work gives the liberty to the spectator to read and interpret in his own way.

I seek beauty and equilibrium in nature though my dreams full of pleasure, my unrealised dreams, my intense dreams and through my pleasing, bad or tender memories…


Nature, oniric or real, has bright colours in my paintings, it has its own life and its own strength. Thus the colours of landscapes and still lifes are particularly intense.



My painting is not confined to limits, but intern-changes, evolves and extends over time in space by joining the limitations of other similar paintings



In my dreams I also see golden villages and paint them in an abstract way. Their houses don’t always have ornaments, and they don’t have a special architectural characteristic, they don’t belong in a specific region. They belong to each one’s lives. Everyone can easily see and find what he desires and have his own sentiment before a painting describing a golden past.


I see villages as sculptures that life has created and describes. Time polishes out all marks and leaves a sweet memory. Thus, a ruined house, a devasted chateau, an ordinary village has his own history, has lived intensely and speaks out. We can listen:

Old stones worked by artists full of love for their art and craft. Their endless efforts betray the love of man for life, for passion and also his fight to dominate.

The carved stone and the creation of the artist are reflected through the buildings – legacies, imposed with pride, fearing neither the time nor the wrinkles the toughest tests.

Even after the passage of man, the stone buildings remain full of unfinished desires, full of hidden joys and sorrows, always standing, like the walls of the mind and soul.

And only then, these unique works of art, devastated, sometimes true ruined buildings that have resisted time with stone perseverance, like human values, reflect their own light.

They unite with the celestial universe to become suns and moons, their rays will warm our body, enlighten our minds and guide our souls.


Maria Matala

Εικαστικές σκέψεις

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΤΗΣ ΕΥΑΣ ΠΕΛΕΚΙΔΟΥ: Αναζητώντας τον χαμένο μου εαυτό...




Άυλη, άχρωμη μούσα, γεμάτη επιθυμίες και όνειρα, ελπίδες και πάθη, προσμονή και επιμονή βιάζομαι να σκύψω να καθρεφτιστώ στο εφήμερο παγωμένο γυαλί, να ρίξω μια ματιά σ’αυτό που είμαι, σ΄αυτό που ήμουν, σ΄αυτό που επιθυμώ να είμαι… Είμαι;;; πως γίνεται να φεύγω και να παγιδεύεται ο χρόνος στον καθρέφτη; Πως γίνεται να ζω σαν αντικατοπτρισμός, σαν είδωλο; Πως γίνεται η πηγή της αναζωογόνησης μου, ο καθημερινός μου ηδονιστικός λουτήρας να έχει κιτρινίσει;;;


Βιαστική, γρήγορη, περαστική οπτασία στο γεμάτο αναμνήσεις λουτρό μου. Από την μπανιέρα ακούω το αέναο τικ τακ της παλιάς μου μπαταρίας. Μέσα στην μούχλα και την παλιά σκουριά, μέσα στην σκοτεινιά του χρόνου και της ψυχής μου, την μονοτονία Ωτου νερού που δεν ορίζει πια η βρύση, των φτιασιδιών που πάλιωσαν σαν και μένα, μέσα στην κλεισούρα και την καταχνιά, ξαναβρίσκω εμένα και τον μύθο μου, την γυναίκα, την μάνα, την σύντροφο, την ερωμένη, την έφηβη, την πάντα όμορφη πρόκληση που ήμουν, που είμαι; Που σίγουρα δεν θα είμαι...


Θαμπωμένη από την τελειότητα της αντανάκλασης μου, ανταμώνω με τον εαυτό μου στο είδωλο που τόσο πολύ λατρεύω. Αυτό το εφήμερο προσωπείο στον τοίχο είναι το δικό μου, αυτό θέλω να φιλήσω, σ’ αυτήν την όψη να φυλακιστώ, να περιοριστώ.


Αγάπη μου μοναδική, καθρέφτη της ψυχής και του κορμιού μου, έτσι θέλω να με βλέπουν, αιώνια νέα, αιώνια όμορφη και φιλήδονη...Με μάτια λάγνα, κορμοστασιά λυγερή, έτοιμη να παραδοθώ στον έρωτα και τη ζωή.


Αχ! Γιατί να μου υπενθυμίζουν οι οσμές της μούχλας, το νεκρικό θρόισμα του φορέματός μου, τα μουντά πεθαμένα σχεδόν χρώματα του τοίχου, η φθαρμένη διάφανη κουρτίνα, ο ανελέητος και ασταμάτητος ήχος της βρύσης πως δεν έχω την δύναμη να επιβληθώ στον δικό μου χωρόχρονο;;; Γιατί να νικάει η φθορά;



Μαρία Ματάλα
Μάρτιος 2010

COLLECTION : icones / εικόνες

COLLECTION : Antiquities / Antiquites / Αρχαιότητες

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Άρθρο

Η πρώτη επαφή που είχα με τις εικόνες είναι πολύ μακρινή. Παιδί ακόμα θαύμαζα την εικόνα της Αγίας Μαρίνας στην Εκάλη. Εικόνα αυστηρή μα και καλοσυνάτη, εικόνα που σε καθηλώνει και σε κερδίζει συνάμα.
Έκτοτε είδα πολλές εικόνες, πολλές μπήκαν στην ψυχή μου, κι όλες μου έδωσαν κάτι διαφορετικό και όμορφο.
Αργότερα, όταν άρχισα να ζωγραφίζω παρατήρησα πως οι εικόνες με είχαν επηρεάσει, μου είχαν δώσει κάτι απ΄ αυτές. Τι άραγε; Χρειάστηκε να μάθω αγιογραφία, και με την πρώτη εικόνα που έφτιαξα, βοηθούμενη φυσικά, κατάλαβα πως η αφαίρεση στην απόδοση της μορφής, η αφαιρετική διάθεση στον τρόπο σύνθεσης και απόδοσης των τοπίων και αντικειμένων που μέχρι τότε ζωγράφιζα, μου ήταν ήδη οικεία. Η διαφορά ήταν πως στην αγιογραφία η αφαίρεση χρησιμοποιείται για να εμπλουτίσει λειτουργικά την μορφή. Απλουστεύοντας τα χαρακτηριστικά του προσώπου στην εικόνα, δεν επιθυμεί ο αγιογράφος να εκφράσει θεολογικές ή μεταφυσικές έννοιες. Η έκφραση της εικόνας αυτή δεν είναι εξπρεσιονιστική, δεν εκφράζει, όσο κι αν αυτό ακούγεται περίεργο, πνευματικές αναζητήσεις ή ιδεολογικές αναφορές και δεν έχει συναισθηματικό περιεχόμενο, όπως η ζωγραφική.
Τότε πώς λειτουργούν βιωματικά οι εικόνες; Παλαιότερα, στους πρώτους χρόνους της απεικόνισης των αγίων, ο αναλφαβητισμός ήταν μεγάλος. Εξηγείται έτσι, εν μέρει η εικονογράφηση όλων των χριστιανικών σκηνών. Δεν αρκεί όμως αυτό για να εξηγηθεί – στον μέγιστο δυνατό τρόπο – ο βιωματικός χαρακτήρας τους.
Η εικαστική μορφή των προσώπων δίνει την δυνατότητα στην εικόνα να αποκτά ρυθμό. Μια εσωτερική οργάνωση, τέλεια γεωμετρική σε σχέση με τα άλλα στοιχεία της εικόνας και προπάντων σε σχέση με τον θεατή, δίνει την δύναμη στην φορητή εικόνα, νωπογραφία στις εκκλησίες, την μικρογραφία ή το ψηφιδωτό. Η λειτουργική σύνδεση εικονιζομένου και θεατή, η αισθητική που αποπνέει η εικόνα ενώνει τον θεατή με τα δρώμενα σ΄ αυτήν, ή / και με την έκφρασή της. Όλο το χριστιανικό σύμπαν, το εικονιζόμενο παρελθόν, αποτελεί παράλληλά με το μάθημα τέχνης και αισθητικής, δίδαγμα χριστιανικό.

Ας αναλογιστεί κανείς πως η πορεία που διαγράφει η ορθόδοξη εικονογραφία είναι συνάρτηση χώρου – χρόνου. Αυτή η συνάρτηση δικαιολογεί απόλυτα τους δικούς της βιωματικούς κανόνες, που κι αυτοί με την σειρά τους είναι αποτέλεσμα πολλών αιώνων.
Ως γνωστόν, η τέχνη της αγιογραφίας έχει δεχτεί επιδράσεις από την τέχνη της αρχαίας Ελλάδας, την Ανατολική τέχνη, τα πορτραίτα του Φαγιούμ κατά την περίοδο των ελληνιστικών χρόνων και την ελληνορωμαϊκή τέχνη (π.χ. Πομπηία), τότε βρίσκεται μπροστά σε μια οργανωμένη λειτουργικά τεχνοτροπία βασισμένη στην απόφαση της Ζ' Οικουμενικής Συνόδου για αυστηρή κωδικοποίηση της απεικόνισης. Απεικόνισης που αργότερα περνά στον Χρυσό αιώνα της αγιογραφίας κατά τον οποίο επέρχεται διαίρεση της ζωγραφικής σε δύο «Σχολές», τη ρεαλιστική και χαρακτηριστικά ελεύθερη «Μακεδονική» με κύριο εκφραστή της τον ο Μανουήλ Πανσέληνο και την «Κρητική» που πρωτο - εκφράζεται στον αυστηρό και συντηρητικό περίγυρο του Μυστρά. Είναι η τέχνη την οποία κατείχε καλά ο Γκρέκο. Τέλος, κάτω από τον Τουρκικό ζυγό τον ΙΗ' και ΙΘ' αιώνα άνθισε η λαϊκή τέχνη, μέσα στην πενία και στην δυστυχία, εκφράζοντας με απλουστευμένες μορφές, τον πόθο για απελευθέρωση από τον ζυγό. Ο Θεόφιλος είναι, ως γνωστόν, ο κατ΄ εξοχήν εκφραστής της.

Η μακρόχρονη εναλλασσόμενη αισθητική, λοιπόν, ενώνει τον χριστιανικό βίο του παρελθόντος με την άμεση προτροπή, στο παρόν, ηθικής που καλείται ο θεατής να ασκήσει στο μέλλον, σύμφωνα με τα διδάγματα της θρησκείας. Μ΄ αυτόν τον τρόπο καταργείται ο συμβατικός χρόνος και υποκαθίσταται από τον χρόνο που ο θεατής χρειάζεται για να κάνει κτήμα του τα περιγραφικά διδάγματα και να βιώσει την Αλήθεια. Η εικόνα αυτή δίνει μια αίσθηση διαχρονικής παρουσίας και αποτελεί ένα ιερό λειτουργικό που προσπαθεί να πλάσει καλύτερες ανθρώπινες ψυχές, να τις αγιάσει.
Σήμερα πια, ο σύγχρονος τεχνίτης που ακολουθεί τους κανόνες της εικονογραφίας δεν αναπαράγει φωτο-αντίγραφα ή μεταξοτυπίες, που κι αυτά πλήθουν στην εποχή μας. Δουλεύει με πίστη, λιγότερη ή περισσότερη, ακολουθώντας κανόνες και προσπαθώντας να αναπαράγει χρώματα που καμιά φορά δεν υπάρχουν πια, γιατί δεν παράγονται πια από την φύση. Ο τεχνίτης είναι πάντα συνυφασμένος με το έργο του. Δουλεύει και λειτουργεί συγχρόνως. Απεικονίζει όπως αυτός αντιλαμβάνεται την εικόνα, σύμφωνα με το κοινωνικό – πολιτικο –μορφωτικό επίπεδό του στον τόπο που εργάζεται, με τα μέσα και την γνώση που διαθέτει - γνώση της τέχνης που υπηρετεί και την γνώση της ίδιας της θρησκείας. Είναι λοιπόν ελεύθερος να πρωτοτυπήσει, παρ΄ όλους τους κανόνες που ακολουθεί. Του δίνεται η ευκαιρία να δει κάτω από τα δάκτυλά του να γεννιέται ο δικός του λειτουργικός ρυθμός στην εικόνα του που προορίζεται να βοηθήσει την λατρευτική ζωή των πιστών, αρκεί αυτός ο ρυθμός να εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο ζωγραφίστηκε η εικόνα. Άλλωστε, δεν είναι λίγες οι φορές που ο καλλιτέχνης αισθάνεται ότι δεν ορίζει το χέρι του. Δεν έχω καταλάβει τι μπορεί να ωθεί έναν νέο ζωγράφο να δημιουργεί μια εικόνα που « μιλάει » αν αυτό το κάτι δεν είναι το Πνεύμα.

Μαρία Ματάλα
Φιλόλογος, Αγιογράφος, Ζωγράφος